Lies Verdenius, a very mysterious woman

door Inge van den Thillart Rubriek: Techniek

Lies Verdenius is op reis door Japan. Zij is er aan het tekenen in een Zen-tuin. Af en toe gadegeslagen door de tempelbewaarder. In stille verbazing kijkt hij naar de door Lies verbeelde vergankelijkheid van de lotusplant. Over haar rubbings is hij echter zo bezorgd, dat hij zijn stilzwijgen wel moet doorbreken. Als hij aan Lies vraagt of het maken van de rubbings de tempel niet beschadigt, weet Lies hem er, via een in het Japans geschreven foldertje over de expositie, van te overtuigen dat dit niet zo is. De nu gerustgestelde monnik maakt een buiging en neemt afscheid met de woorden: ‘You are a very mysterious woman’.

Het is dus niet voor niets dat we Lies vroegen om de RAAMprent voor dit themanummer Oost-West, tevens het eerste nummer van 2015 te maken. In navolging van een typisch Japans gebruik, maakte Lies ter gelegenheid van het nieuwe jaar een ‘surimono’, letterlijk vertaald ‘iets gedrukts’. Een surimono wordt gemaakt als geschenk ter gelegenheid van een bijzonder moment zoals Nieuwjaar. De afbeelding op de prent heeft vaak symbolische waarde en er wordt speciale aandacht geschonken aan papier en het materiaal waarmee gedrukt wordt. Op de RAAMprent die Lies ons geeft, is een karper afgebeeld, een Japans symbool voor geluk. De titel van deze prent Koy joy is aan deze afbeelding en betekenis ervan ontleend. Door toepassing van goudpoeder heeft de Koy joy extra glans en de prent een rijke uitstraling gekregen. De prent is gedrukt op Simili Japon papier.

Al van kind af aan heeft Lies een fascinatie voor Japan. Haar liefde voor de Japanse cultuur werd haar als het ware met de paplepel ingegeven. Haar ouders beschikten over een collectie Japanse prenten en in de kasten waren veel boeken over Japanse kunst en cultuur te vinden. Zoveel jaar later is aan de inrichting van de woning van Lies dezelfde voorliefde af te lezen. Maar het leuke is nu, dat tussen deze spullen, ook haar eigen werk pronkt.
Na haar opleiding tekenen aan de Rietveld academie, studeert Lies nog enkele jaren aan de grafiekafdeling van de Rijksacademie. Hier legt zij zich vooral toe op lithografie en fotografie. Na de afronding van haar opleiding 1978 werkt zij tot 2010 parttime als docent tekenen en de laatste twintig jaar als docent grafiek aan de Academie voor Beeldende Vorming in Amsterdam. In haar autonome werk maakt Lies grafiek en tekeningen; van 1985 tot 2000 legt zij zich vooral toe op fotografie. Vanaf dat jaar keert zij terug tot de grafiek.

Het werk van Lies bestaat uit prenten, tekeningen en kunstenaarsboeken. In dit laatste verenigt zij de uiterst gedetailleerde beelden met teksten en gedichten, zowel zelfgeschreven als van anderen. Haar boeken bindt zij op de sierlijk eenvoudige en gelijktijdig geraffineerde en doeltreffende wijze die zo eigen is aan de Japanse manier van boekbinden. Soms is de tekst het uitgangspunt; soms een serie beelden (litho’s). De totstandkoming van een boekje vergt ongeveer een jaar. Meerdere van haar boeken zijn opgenomen in de collecties van het museum Meermanno en van de Koninklijke Bibliotheek. Op haar website staat een overzicht met foto’s en een beschrijving van al haar boeken.
Voor de totstandkoming van haar werk maakt Lies gebruik van diverse technieken: lithografie, houtsnede, boekdruk, fotografie en diverse schilder- en tekentechnieken. Haar atelier is volledig uitgerust voor al het type werk dat zij maakt. Voor het zetten van de teksten beschikt Lies over een ruim aantal loden en houten fonts. Voor het drukken maakt ze gebruik van twee imposante persen: een lithopers uit 1978 van de firma Roco-ets en een proefpers die ooit in gebruik was op de drukkerij waar De Waarheid, de krant of liever Partijblad van de Communistische Partij Nederland van de persen rolde. De ooit geheel mechanische proefpers is geschikt voor zowel boekdruk als andere vormen van hoogdruk zoals houtsnedes of linosnedes.

Veel voorkomende onderwerpen in het werk van Lies zijn schelpen, fossielen en landkaarten. Sinds haar eerste reis naar Japan in 2008, duikt opeens de karper in veel van haar prenten en kunstenaarsboeken op.

In het najaar van 2012 verblijft Lies, samen met twee andere kunstenaars, voor een Artist in Residence programma voor zes weken in Kyoto, Japan. Het programma is een samenwerking tussen het Japan Cultureel Centrum Centrum (www.japans.nl Uitwisseling) en een stichting voor het behoud van houten huizen (machiya) in Kyoto. Enkele van de houten huisjes die door de stichting worden beheerd, dienen tevens als onderdak voor de gasten. De stichting is vooral geïnteresseerd in de kijk van de kunstenaars op het leven in Kyoto en in de houten woning. Van de kunstenaars wordt verwacht, dat zij hierover een presentatie geven. Daarnaast krijgen zij een expositie aangeboden om het werk dat ze maken tentoon te stellen.
Lies besluit om tijdens dit verblijf geen grafiek te maken, maar te kiezen voor een manier van werken die productiever is en waarvan zij de resultaten na terugkeer in Nederland langere tijd als basismateriaal voor nieuw werk kan gebruiken. Veel van haar tijd brengt zij tekenend door in enkele van de vele fraaie Zen- en tempeltuinen die Kyoto rijk is.
De basis van de tempels bestaat uit houten panelen waarvan de buitenzijdes worden verbrand zodat ze geconserveerd zijn en beschermd tegen weersomstandigheden en ongedierte. Door de verbranding zijn de panelen deels verkoold en is een diep reliëf in het hout ontstaan, die Lies inspireren tot het maken van ‘rubbings’.
In deze tuinen doet de lotusplant zijn intrede in haar werk. Na haar reis in Kyoto wordt de lotusplant, al dan niet in combinatie met de karper, een terugkerend onderwerp in Lies’ prenten en boeken. In Japan zelf wordt vaak vooral de bloem van de lotusplant afgebeeld. In Lies’ haar werk toont zij de lotusplant in alle stadia. Van de knop tot aan het verwelkte blad.

Af en toe komt de tempelbewaarder een kijkje nemen. In stille verbazing kijkt hij naar de door Lies verbeelde vergankelijkheid van de lotusplant. Over de rubbings is hij echter zo bezorgd, dat hij zijn stilzwijgen wel moet doorbreken. Als hij aan Lies vraagt of het maken van de rubbings de tempel niet beschadigt, weet Lies hem er, via een in het Japans geschreven foldertje over de expositie, van te overtuigen dat dit niet zo is. De nu gerustgestelde monnik maakt een buiging en neemt afscheid met de woorden: “You are a very mysterious woman”.
Als Lies dit verhaal vertelt, moet zij smakelijk lachen. Dat juist zij die haar hele leven al gefascineerd is door dit mysterieuze land en cultuur, door een monnik nu zelf dat etiket krijgt opgelegd!
www.liesverdenius.nl


1) Rubbing, Engels voor ‘wrijven’, is een techniek waarbij je papier op een ondergrond legt en er vervolgens met potlood over wrijft, waardoor er textuur ontstaat.

Afbeelding op de achtergrond:
De proefpers van Lies Verdenius. Foto: Inge van den Thillart